Περιθωριοποίηση – αδράνεια ή λύση;
του Συμεών Σιδηρόπουλου *
το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ”
Μία οργανωμένη κοινωνία δεν χαρακτηρίζεται μόνο από τα επιτεύγματά της, αλλά και από την ευαισθησία της ως προς ανθρώπινη ζωή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στην εποχή όπου η πληροφόρηση είναι πιο άμεση από ποτέ, ενώ οι ανισότητες οξύνονται, η αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού δεν περιλαμβάνεται στην πολιτική ατζέντα και παραμένει στην αφάνεια. Φαινόμενα που έχουν χαρακτηριστεί – απαραδέκτως – ως παρασιτισμός, γίνονται πιο εμφανή στους πολίτες των αστικών κέντρων της χώρας μας, με καθημερινές μαρτυρίες. Παρόλα αυτά, η πολιτική ζωή του τόπου – σε καθολικό επίπεδο – υποβαθμίζει το ζήτημα, μη αναφέροντάς το σχεδόν, σε καμία έκφανση προγραμματικής τοποθέτησης. Φαινόμενα όπως έλλειψη στέγης, χρήση απαγορευμένων ουσιών, σοβαρά ψυχιατρικά περιστατικά (μη ελεγχόμενα) και παραβατικές συμπεριφορές δεν αντιμετωπίζονται, ούτε εντάσσονται σε μία μακροχρόνια στρατηγική μέριμνας. Στο άρθρο προσεγγίζεται κυρίως το φαινόμενο της έλλειψης στέγης.
Τα προαναφερθέντα φαινόμενα δεν συνδέονται μεταξύ τους καταρχήν. Βεβαίως, σε μεγάλο ποσοστό, οι πολίτες αυτοί έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό ως προς την σχέση τους με το κράτος. Δεν τηρούν απόλυτα τις κείμενες διατάξεις αναφορικά με την υποχρέωση ενημέρωσης των αρμόδιων δημόσιων αρχών και υπηρεσιών για τα προσωπικά τους στοιχεία και την υποβολή φόρο-νομικών εγγράφων (πχ δελτία ταυτοπροσωπίας, φορολογικές δηλώσεις κ.α. – σε πολλές περιπτώσεις πέφτουν θύματα κλοπής εγγράφων · λογικό σε περιβάλλον απολύτως ανασφαλές λόγω έλλειψης στέγης) [1].
Οι περιπτώσεις που το οργανωμένο κράτος, κεντρική ή γενική κυβέρνηση, ασχολείται με τους εν λόγω πολίτες, είναι είτε σε επίπεδο “διαχείρισης” ανθρώπινων ζωών, στις περιπτώσεις ακραίων καιρικών συνθηκών, είτε σε επίπεδο “διαχείρισης” καθαρών πόλεων, στις περιπτώσεις που λαμβάνουν χώρα σημαντικά γεγονότα, όπου η έξωθεν μαρτυρία θα πρέπει να είναι η «ενδεδειγμένη» (Ολυμπιακοί αγώνες, προεκλογικές περίοδοι κτλ).
Αφενός, η επίλυση του φαινομένου είναι πρωτίστως ζήτημα ανθρωπιστικής σημασίας. Μία χώρα που παραμένει πιστή στην Ευρωπαϊκή της πορεία, στον δυτικό προσανατολισμό της και στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει υποχρέωση να δίνει γρήγορες και αποτελεσματικές λύσεις. Αφετέρου, μία χώρα που επενδύει στο τουριστικό της προϊόν και που βασίζεται στον τομέα αυτό, δεν μπορεί να μην έχει λυμένα όλα τα ζητήματα που αφορούν τα αστικά της κέντρα apriori. Δεν πρέπει φυσικά να παραβλέψουμε και το ζήτημα ασφάλειας (βλ. χρήση ναρκωτικών ουσιών – παραβατικών συμπεριφορών σε χώρους υπερ-συγκέντρωσης πληθυσμού). Είναι απόλυτα αφελές, να υποστηρίζει κάποιος ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε από τις μεταναστευτικές ροές. Το πρόβλημα προϋπήρχε και λόγω έλλειψης σοβαρού πολιτικού σχεδιασμού διογκώθηκε.
Ποια μπορεί να είναι η λύση; Νομοθέτηση θεσμού “Κρατικού Λειτουργού Καθημερινότητας” με επικεφαλής Εισαγγελέα, ως προϊσταμένου επεμβατικού κλιμακίου, καθημερινού ελέγχου και αντιμετώπισης ζητημάτων στα μεγάλα αστικά κέντρα. Κλιμάκιο αποτελούμενο από Ψυχίατρο, Κοινωνικό Λειτουργό, Νοσηλευτή και, μόνο όπου απαιτείται, Αστυνομικό. Η κοστολόγησή του είναι εξαιρετικά χαμηλή (στην μελέτη προβλέπεται ο απαιτούμενος αριθμός, βάρδιες, κοστολόγηση εργαζομένου για το γενικό λογιστήριο του κράτους) [2]. Το κλιμάκιο κατέχει την απαιτούμενη επιστημονική γνώση για την προσέγγιση των προαναφερθέντων ζητημάτων. Ένα κλιμάκιο το οποίο σε καθημερινή βάση θα «χτενίζει» τα αστικά κέντρα και θα επεμβαίνει με επιστημονικά ορθό τρόπο. Είναι φαινόμενα που βλάπτουν πρωτίστως τους πολίτες που ζουν μέσα στο πρόβλημα, αλλά που καθιστούν προβληματική και την ομαλή λειτουργία μιας ευνομούμενης κοινωνίας.
Η ως άνω λύση προϋποθέτει την διαχείριση της έλλειψης στέγης. Οι άνθρωποι αυτοί αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Πολίτες που δεν κατάφεραν να διατηρήσουν τις βασικές συνθήκες διαβίωσης. Σε πολλές περιπτώσεις δεν αποτελούν τα μοναδικά μέλη οικογένειας που ζουν υπό τις ίδιες συνθήκες. Κοινωνική περιθωριοποίηση δεν σημαίνει μόνο ότι αντιμετωπίζονται υποδεέστερα. Σημαίνει πως οι προοπτικές είναι δυσοίωνες. Οι άστεγοι αποτελούν βασικό κορμό του συνόλου που δεν καταλογίζεται ως εργατικό δυναμικό της χώρας. Υπό ποια μορφή έχει ενσκήψει το κράτος σε αυτό το πρόβλημα; Υπήρξαν κατά το παρελθόν προγράμματα που όμως δεν είχαν το ζητούμενο αποτέλεσμα.
Προτείνεται λοιπόν ως λύση η χρήση του θεσμού των κοινωνικών επιχειρήσεων σε συνδυασμό με την αξιοποίηση και επαναλειτουργία κτηριακών δομών (στρατόπεδα, νοσοκομειακές δομές – συγχωνεύσεις λόγω οικονομικής ύφεσης). Προτείνεται η ενεργοποίηση εξειδικευμένου κρατικού προγράμματος στέγασης και επανένταξης, τεσσάρων βημάτων με νομοθέτηση. α) Ορθή καταγραφή περιπτώσεων από το κλιμάκιο του «Κρατικού Λειτουργού Καθημερινότητας» ως «μηχανισμός παραπομπής» β) Ένταξη των περιπτώσεων σε δράσεις κοινωνικής ενεργοποίησης σε ασφαλείς δομές (με παροχή στέγης, νερού, ρεύματος) γ) Επανένταξη στο εργατικό δυναμικό με την οργάνωση Κοινωνικών Επιχειρήσεων (βασισμένο στο σκεπτικό του νομοθέτη ν. 4019/2011), κυρίως μεταποιητικού αντικειμένου, με τη βοήθεια αγροτικών και κτηνοτροφικών συνεταιρισμών υπό την αιγίδα του κράτους δ) Ιατρικό – φαρμακευτική κάλυψη κατά τη διάρκεια του προγράμματος. Το πρόγραμμα μπορεί να διαρκεί κατά άτομο δύο χρόνια (εξαιρείται η περίπτωση γ όπου ο πολίτης μπορεί να παραμείνει εταίρος), ενώ δύναται να είναι αυτοχρηματοδοτούμενο από τις πωλήσεις των επιχειρήσεων. Μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την πλήρη επανένταξη των πρώην αστέγων στην ομαλή κοινωνική ζωή. Το πρόγραμμα μπορεί να ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά ανά ΑΦΜ (αποτροπή φαινομένων κατάχρησης).
* Το παραπάνω κείμενο συγγράφηκε με απόλυτο σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και οι προτάσεις αποτελούν αντικείμενο έρευνας που διεξήχθη κυρίως στο κέντρο της Αθήνας.
*
Συμεών Σιδηρόπουλος, Πρόεδρος Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ)
[1] Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ), “PolicyPaper: Προβλήματα Αστικών Κέντρων” κεφάλαιο “Στέγαση και επανένταξη” (επικείμενη δημοσίευση www.hapsc.org), 2019.
[2] Ελληνικός Οργανισμός Πολιτικών Επιστημόνων (ΕΟΠΕ), “PolicyPaper: Προβλήματα Αστικών Κέντρων” κεφάλαιο “Κρατικός Λειτουργός Καθημερινότητας” (επικείμενη δημοσίευση www.hapsc.org), 2019.
